Tham luận: VAI TRÒ CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG HỆ SINH THÁI CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA ÁO DÀI
Tham luận của TS. Trịnh Đăng Khoa trong Tọa đàm “Văn hóa Áo dài – Giá trị gia tăng ngành công nghiệp văn hóa” do Hiệp hội Áo dài TP.HCM tổ chức nhân dịp NGÀY HỘI VĂN HÓA ÁO DÀI TP. HỒ CHÍ MINH LẦN II – 2026.
PGS.TS Huỳnh Quốc Thắng, TS Trịnh Đăng Khoa, Q. Chủ tịch Hiệp hội Áo dài TP.HCM Anna Hạnh Lê (từ phải qua) trao đổi tại Tọa đàm sáng ngày 20/6/2026 tại Đường Sách TP.HCM.
1. Công nghiệp văn hóa và công nghiệp văn hóa Áo dài
Công nghiệp văn hóa là các ngành kinh tế dựa trên sự sáng tạo, tri thức, kỹ năng và tài sản văn hóa để tạo ra các sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm văn hóa, đồng thời tạo ra giá trị văn hóa, xã hội và kinh tế. Trong công nghiệp văn hóa, văn hóa không chỉ là đối tượng bảo tồn mà còn là nguồn lực phát triển.
Từ cách tiếp cận đó, có thể hiểu công nghiệp văn hóa Áo dài là hệ thống các hoạt động nghiên cứu, sáng tạo, sản xuất, truyền thông, giáo dục, du lịch và thương mại được hình thành trên cơ sở khai thác các giá trị văn hóa của Áo dài nhằm tạo ra các sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm văn hóa phục vụ cộng đồng, đồng thời đóng góp vào phát triển kinh tế sáng tạo.
Theo nghĩa này, Áo dài không chỉ là một loại trang phục truyền thống mà còn là một nguồn tài nguyên văn hóa có khả năng tham gia vào nhiều lĩnh vực của công nghiệp văn hóa như thời trang, du lịch văn hóa, giáo dục văn hóa, truyền thông, tổ chức sự kiện, nghệ thuật biểu diễn, xuất bản, sản xuất nội dung số và các ngành dịch vụ sáng tạo khác.
Vì vậy, phát triển công nghiệp văn hóa Áo dài không chỉ là phát triển sản phẩm Áo dài mà là xây dựng hệ sinh thái gồm các chủ thể nghiên cứu, đào tạo, sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiêu dùng các giá trị văn hóa liên quan đến Áo dài.
2. Nguồn nhân lực – yếu tố trung tâm của hệ sinh thái công nghiệp văn hóa Áo dài
Trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, nguồn nhân lực giữ vai trò quyết định. Mọi hoạt động nghiên cứu, sáng tạo, quản lý, truyền thông, tổ chức sự kiện, phát triển sản phẩm hay khai thác thị trường đều được thực hiện bởi con người.
Đối với hệ sinh thái công nghiệp văn hóa Áo dài, nguồn nhân lực không chỉ bao gồm đội ngũ thiết kế, may mặc hay trình diễn thời trang mà còn bao gồm: Nhà nghiên cứu văn hóa; Nhà quản lý văn hóa; Chuyên gia truyền thông; Chuyên gia du lịch văn hóa; Nhà tổ chức sự kiện; Nhà sáng tạo nội dung số; Chuyên gia dữ liệu văn hóa; Doanh nhân văn hóa và doanh nghiệp sáng tạo.
Chính đội ngũ này tạo nên chuỗi giá trị từ bảo tồn, sáng tạo, truyền thông đến thương mại hóa các giá trị văn hóa của Áo dài.
3. Thực trạng nguồn nhân lực công nghiệp văn hóa hiện nay
Trong những năm gần đây, công nghiệp văn hóa Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận, tuy nhiên nguồn nhân lực vẫn là một trong những điểm nghẽn quan trọng.
– Nguồn nhân lực được đào tạo chuyên sâu về công nghiệp văn hóa còn hạn chế cả về số lượng và chất lượng.
– Thiếu đội ngũ có khả năng làm việc liên ngành, kết nối giữa văn hóa, sáng tạo, công nghệ, quản trị và thị trường.
– Năng lực sáng tạo nội dung và phát triển sản phẩm văn hóa trong môi trường số còn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế sáng tạo.
Đối với lĩnh vực Áo dài, nguồn nhân lực hiện nay chủ yếu tập trung ở khâu thiết kế và sản xuất sản phẩm, trong khi còn thiếu các chuyên gia về quản trị văn hóa, truyền thông thương hiệu, phát triển công chúng, du lịch văn hóa, dữ liệu văn hóa và công nghiệp văn hóa số.
4. Yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho công nghiệp văn hóa Áo dài
Sự phát triển của công nghiệp văn hóa Áo dài đòi hỏi nguồn nhân lực có kiến thức liên ngành và năng lực thực hành cao. Nguồn nhân lực trong giai đoạn mới cần được trang bị:
– Kiến thức về văn hóa, di sản và bản sắc dân tộc;
– Năng lực sáng tạo nội dung và phát triển sản phẩm văn hóa;
– Kỹ năng quản lý và tổ chức dự án văn hóa;
– Năng lực truyền thông và phát triển công chúng;
– Năng lực ứng dụng công nghệ số và khai thác dữ liệu;
– Tư duy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp văn hóa.
Nói cách khác, công nghiệp văn hóa không chỉ cần người làm văn hóa mà cần những con người có khả năng chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị xã hội và giá trị kinh tế.
5. Vai trò của Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh trong phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa Áo dài
Với định hướng phát triển theo mô hình đại học ứng dụng, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước tham gia vào chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa thông qua mô hình: Nghiên cứu – Đào tạo – Sáng tạo – Sản xuất.
(1) Nghiên cứu
Nhà trường thực hiện nghiên cứu về văn hóa, di sản, công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa và công chúng văn hóa; đồng thời tham gia xây dựng dữ liệu và các nguồn tài nguyên tri thức phục vụ phát triển ngành.
Đối với Áo dài, hoạt động nghiên cứu góp phần nhận diện giá trị văn hóa, giá trị lịch sử, giá trị xã hội và tiềm năng phát triển của Áo dài trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa.
(2) Đào tạo
Nhà trường đào tạo nguồn nhân lực trong các lĩnh vực: Quản lý văn hóa, nghệ thuật; Công nghiệp văn hóa; Truyền thông văn hóa; Du lịch; Quản trị và Tổ chức sự kiện; Văn hóa và Truyền thông; Di sản và Văn hóa dân tộc; Thư viện và Xuất bản.
Đây là lực lượng sẽ tham gia trực tiếp vào hệ sinh thái công nghiệp văn hóa Áo dài của Thành phố Hồ Chí Minh.
(3) Sáng tạo
Nhà trường là môi trường thúc đẩy đổi mới sáng tạo thông qua các hoạt động sáng tạo nội dung, thiết kế chương trình giáo dục, truyền thông số, triển lãm, podcast, phim ngắn, sản phẩm học liệu và các hình thức diễn giải văn hóa đương đại từ nguồn chất liệu truyền thống.
(4) Sản xuất
Thông qua các dự án, sự kiện, chương trình hợp tác với doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp, thiết chế văn hóa và cộng đồng, nhà trường từng bước đưa kết quả nghiên cứu và sáng tạo vào thực tiễn, góp phần tạo ra các sản phẩm và dịch vụ văn hóa phục vụ xã hội.
6. Đề xuất sự tham gia của Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh vào Hệ sinh thái Công nghiệp Văn hóa Áo dài
Để góp phần xây dựng Hệ sinh thái Công nghiệp Văn hóa Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2026–2030, nhà trường đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm:
(1) Xây dựng Chương trình Giáo dục Văn hóa Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh
Phối hợp với Hiệp hội Áo dài, các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục nhằm phát triển học liệu, chuyên đề, hoạt động trải nghiệm và chương trình giáo dục về văn hóa Áo dài cho học sinh, sinh viên và cộng đồng.
(2) Tham gia xây dựng Trung tâm Dữ liệu Văn hóa Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh
Đẩy mạnh nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa và số hóa các nguồn tư liệu về Áo dài; từng bước hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu, giáo dục, truyền thông và phát triển công nghiệp văn hóa.
(3) Phát triển Không gian sáng tạo nội dung Áo dài
Khuyến khích giảng viên, sinh viên tham gia sản xuất các sản phẩm truyền thông, học liệu số, podcast, video, triển lãm số, phim tài liệu và các sản phẩm sáng tạo phục vụ cộng đồng.
(4) Xây dựng mô hình liên kết Nhà trường – Hiệp hội – Doanh nghiệp
Tăng cường hợp tác giữa nhà trường với Hiệp hội Áo dài, doanh nghiệp, ngành du lịch, các thiết chế văn hóa và cơ quan quản lý nhằm tạo môi trường thực hành, thực tập, khởi nghiệp và phát triển nghề nghiệp cho sinh viên trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.
Tạm kết
Để Áo dài trở thành một nguồn lực phát triển của công nghiệp văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, cần xây dựng một hệ sinh thái phát triển toàn diện, trong đó nguồn nhân lực giữ vai trò trung tâm. Nguồn nhân lực không chỉ quyết định chất lượng sáng tạo, quản lý và vận hành hệ sinh thái mà còn quyết định khả năng chuyển hóa các giá trị văn hóa thành giá trị xã hội và giá trị kinh tế.
Với chức năng nghiên cứu, đào tạo, sáng tạo và sản xuất, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực mà còn là một chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo tri thức, phát triển nội dung và kết nối các nguồn lực xã hội. Thông qua mô hình Nghiên cứu – Đào tạo – Sáng tạo – Sản xuất, nhà trường có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong Hệ sinh thái Công nghiệp Văn hóa Áo dài Thành phố Hồ Chí Minh, góp phần xây dựng nền công nghiệp văn hóa giàu bản sắc, sáng tạo và phát triển bền vững trong tương lai.
TĐK.