MẤY SUY NGHĨ VỀ CUỐN SÁCH “HỌC ÂM NHẠC CẢI LƯƠNG” CỦA TÁC GIẢ – NGHỆ SĨ LINH HUYỀN
Trịnh Đăng Khoa
Trong bối cảnh nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống, trong đó có cải lương, đang đứng trước nguy cơ suy giảm về không gian diễn xướng, công chúng và đội ngũ kế thừa, một công trình nghiên cứu – giáo trình chuyên sâu có thể được nhìn nhận như một hình thức “bảo tồn tri thức”.
1. Giá trị của cuốn sách trong bối cảnh di sản cải lương có nguy cơ mai một
(1) Cuốn sách góp phần hệ thống hóa tri thức cải lương vốn tồn tại chủ yếu dưới dạng truyền nghề. Việc chuyển hóa từ tri thức kinh nghiệm sang tri thức học thuật giúp: chuẩn hóa khái niệm, thuật ngữ, quy trình biểu diễn; tạo nền tảng cho giảng dạy chính quy; giảm nguy cơ thất truyền do đứt gãy thế hệ nghệ nhân.
(2) Công trình đóng vai trò như một thiết chế trung gian giữa bảo tồn và phát triển. Không dừng ở việc “lưu giữ”, sách còn: mở ra khả năng diễn giải lại cải lương trong bối cảnh đương đại; tạo cơ sở để tích hợp cải lương vào các mô hình mới như sân khấu thử nghiệm, giáo dục nghệ thuật, công nghiệp văn hóa.
(3) Xét theo quan điểm của UNESCO về di sản phi vật thể, giá trị cốt lõi không chỉ nằm ở “bản thân loại hình” mà còn ở cơ chế truyền dạy và tái tạo. Cuốn sách, vì vậy, chính là: một công cụ duy trì tính “sống” của di sản, góp phần bảo tồn sống động cải lương.
2. Ý nghĩa của việc nghệ sĩ trực tiếp tham gia nghiên cứu – viết giáo trình
Việc nghệ sĩ tham gia trực tiếp vào quá trình nghiên cứu và biên soạn giáo trình mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở cả phương diện tính chân thực và chiều sâu văn hóa.
(1) Trước hết, về tính chân thực: nghệ sĩ là chủ thể sáng tạo và thực hành, do đó họ nắm giữ tri thức nội tại của loại hình – những yếu tố khó có thể tiếp cận chỉ bằng quan sát hoặc phân tích lý thuyết, như: kỹ thuật ca diễn (nhấn nhá, luyến láy, xử lý vai diễn); cảm quan thẩm mỹ và “hơi thở sân khấu”; logic ngầm của cấu trúc vở diễn và tương tác với khán giả. Sự tham gia của nghệ sĩ giúp giáo trình: tránh được tình trạng “hàn lâm hóa xa rời thực tiễn”; phản ánh đúng “bản chất nghề” chứ không chỉ là hình thức bên ngoài.
(2) Thứ hai, về chiều sâu văn hóa: nghệ sĩ không chỉ truyền đạt kỹ năng mà còn mang theo: ký ức nghề nghiệp; hệ giá trị văn hóa của cộng đồng nghệ sĩ; trải nghiệm lịch sử của loại hình qua các giai đoạn. Nhờ đó, giáo trình không chỉ dừng ở “dạy kỹ thuật” mà trở thành một không gian truyền dẫn văn hóa; góp phần hình thành ý thức nghề và bản sắc cho người học.
(3) Thứ ba, về phương diện đào tạo: sự kết hợp giữa nghệ sĩ và nhà nghiên cứu tạo nên mô hình tích hợp lý thuyết – thực hành, giúp: nâng cao tính ứng dụng của chương trình đào tạo; rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và sân khấu; hình thành thế hệ nghệ sĩ – nhà nghiên cứu mới, có khả năng vừa sáng tạo vừa lý giải nghệ thuật.
Có thể khẳng định rằng, trong bối cảnh cải lương cần được tái định vị như một nguồn lực của công nghiệp văn hóa, một cuốn sách do nghệ sĩ trực tiếp tham gia biên soạn không chỉ có giá trị học thuật mà còn là một hành động bảo tồn mang tính chiến lược. Nó vừa góp phần lưu giữ tri thức, vừa kích hoạt khả năng tái sinh của di sản, đồng thời đặt nền tảng cho một mô hình đào tạo gắn kết chặt chẽ giữa nghệ thuật – giáo dục – sáng tạo đương đại – công nghiệp văn hóa.
Trân quý tấm lòng của nghệ sĩ Linh Huyền với Nghệ thuật sân khấu Cải Lương và trân trọng giới thiệu đến bạn đọc, bạn học Cải Lương cuốn sách quý này.
TĐK
